Op vrijdagmiddag 4 juni rijden we — met files — op de ring van Antwerpen. In de skyline ontwaren we ons doel. Het nieuwe Museum aan de Stroom staat als een baken aan de noordzijde van de stad. Het ziet er op afstand al prachtig uit. Het is een ontwerp van Willem Jan Neutelings, een Nederlandse architect die in België woont. Een zestig meter hoge toren van tien gestapelde natuurstenen containers die refereren aan de vroegere pakhuizen in de oude havenbuurt. In het gebouw wordt de geschiedenis van de stad en de wereld als het ware in lagen op elkaar gestapeld. De van licht afgesloten zalen zijn steeds een kwartslag gedraaid, daar omheen een reusachtige wenteltrap die een verticale route maakt langs alle zalen. De MAS-boulevard wordt deze gratis toegankelijke glazen route genoemd met prachtige uitzichten over stad en ommeland.

Neutelings geeft de rondleiding. Opmerkelijk is dat de zalen allemaal leeg staan, op het café na. Het MAS heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Eind jaren ’90 werd in de politiek het idee bedacht om de vele kleine musea van Antwerpen samen te voegen tot een museum om de verpauperende collectie beter te conserveren en toegankelijk te maken voor een groter publiek. Maar ook om een havengebied in verval nieuw leven in te blazen. Eerst investeren met publiek geld, daarna volgt de markt wel met zijn projectontwikkelaars en restauranthouders.

In het gebouw zelf moet zowel op de begane grond als op het dak een goed café-restaurant komen, zodat het gebouw een ontmoetingsplek wordt. Neutelings wint in 2000 de architectuurcompetitie en tot aan 2005 gaat de stad met het ontwerp onder de arm op zoek naar geld. Dat lukt met vooral de stad en het rijk als geldschieter. In 2006 start de bouw en in 2010 wordt het MAS opgeleverd. Een museumdirecteur wordt tijdens de bouw van het project aangesteld en houdt zich vanaf dat moment bezig met de inhoud van het gebouw. Een interieurarchitect heeft onlangs de opdracht gekregen om samen met de curatoren een selectie te maken uit de collectie van 300.000 objecten van de circa tien musea.

Het wordt de eerste tentoonstelling die verhaalt over de (internationale) geschiedenis van Antwerpen. De overige objecten worden in een goedkope loods aan de rand van de stad geconserveerd. Een museum moet zijn als een theater waarin alle vormen van enscenering voor verschillende podiumkunsten mogelijk zijn.

Enige dagen later laait in de Tweede Kamer de discussie rond het Nationaal Historisch Museum weer op. Spookverhalen doen de ronde over een € 60 mln kostende parkeergarage terwijl het budget voor het museum € 50 mln is. Het museum zonder gebouw, maar wel met twee directeuren en meerdere curatoren, organiseert concerten en tentoonstellingen overal, behalve in het museum waarmee het geacht wordt samen te werken: het Nederlands Openluchtmuseum. Nederland heeft inmiddels naast 16 miljoen bondscoaches ook 16 miljoen museumdirecteuren. Een veelgehoord commentaar is dat men de afgelopen drie jaar wel € 5 mln per jaar spendeerde aan rapporten, onderzoeken, excursies, tentoonstellingen en concerten maar daarmee allang die parkeervoorziening hadden kunnen bouwen die voor circa € 7,5 mln te realiseren was.

Dat het gebouw binnen budget en op tijd te realiseren was toonde al eerder Ballast Nedam aan. Maar anderen doen andere suggesties: Paleis Soestdijk, het legermuseum van Delft en het Dirk Scheringa Museum staan leeg. Den Haag en Amsterdam hebben altijd gevonden dat er maar één plek is. Wat dacht u van Antwerpen? De zalen zijn goed, heerlijk voor een dagje uit, lekker eten, en dan brengen we eindelijk de geschiedenis van de Nederlanden weer bij elkaar.

Francine Houben, Het Financieele Dagblad, 12 juli 2010